W futsalu widzisz czy zawodnik jest naprawdę utalentowany. W piłce nożnej nie zidentyfikujesz tak łatwo zawodnika z potencjałem, ze względu choćby na większą grę fizyczną. W futsalu zauważasz jakość w szczegółach, klasę zawodnika oraz rozumienie taktyczne. Xavi Hernandez, były zawodnik Barcelony i reprezentant Hiszpanii

„W świecie” poza tym, że się rozmawia i analizuje to też czyni się konkretne kroki formalizując pewne aspekty pracy i wyznaczając pola do działania naznaczając konkretne ramy czasowe do weryfikacji zadań. Wtedy można mówić, że „idziemy do przodu”.

 Biorąc udział w dyskusji należy jasno sprecyzować pomysły oraz koncepcje oparte o teorię i praktykę. Nie wiem czy trafne, nie wiem czy w dobrym kierunek. Jedno wiem – konkrety pod dialog. Chciałbym wejść w dyskusję merytoryczną o tym, w którym kierunku należy dążyć, by było lepiej zarówno w samym szkoleniu futsalowym jak i umiejętnym jego wykorzystaniu, jako komponentu szkolenia piłkarskiego. Należy pochylić się trenersko nad metodologią i systematyką pracy, budując system, któremu w pracy będziemy wierni.

Rozwój futsalu w Polsce powinien obrać dwukierunkową ścieżkę. Pierwsza to praca futsalem, jako narzędziem szkolenia w akademiach, szkółkach piłkarskich. Druga to futsal, jako dyscyplina sportu.

Szkolenie na etapie Grassroots (przedział wiekowy 5-12) ma mieć przekaz nie tylko sportowy, ale i społeczny. Poprzez futsal budujemy rozumienie gry i budujemy relacje. Jako holistyczne ujęcie tematu (w sferze emocjonalnej, mentalnej, techniki użytkowej i taktyki) budujemy od samego początku młodego entuzjastę gry w towarzystwie swoich przyjaciół, strzelającego mnogą ilość bramek, zobowiązanego do obrony oraz do ataku, poruszającego się na ograniczonej przestrzeni, podejmującego szybkie, liczne decyzje oraz rozwijającego boiskową uniwersalność i kreatywność. Szybkość myślenia i trafność podejmowanych decyzji buduje nam naturalnie współczesnego zawodnika. Futbol w pigułce na najwyższym, światowym poziomie dajemy młodemu zawodnikowi nie tracącemu radości z gry i będącego „pod okiem” doskonałego nauczyciela, jakim jest sama gra. Wracamy pośrednio do korzeni, gdzie „piłka osiedlowa” dawała podwaliny zarówno piłkarskie jak i, a może przede wszystkim, charakterologiczne.

Obopólna korzyść, trenera i zawodnika, wspomaga harmonijny rozwój młodego piłkarza. Szczególne uwzględnione kwestie techniki użytkowej oraz elementy taktyczne wspierają trenera w pracy na poziomie godnym wprowadzenia do piłkarskiego świata, z którego dzisiejsi bohaterowie futbolowego ekranu w dzieciństwie korzystali i tak ochoczo na jego temat mówią (między innymi: Messi, Ronaldo, Hulk, Neymar, Zidane, Robinho, Ronaldinho, Alves, Xavi).

Co do stricte argumentów szkoleniowych zapewne trzeba będzie poświęcić temu osobny artykuł. Za obowiązek jednak uważam w tym miejscu nawiązanie do futbolowego elementarza wydanego przez Polski Związek Piłki Nożnej, czyli Narodowego Modelu Gry. Ja w tym miejscu szukam wspólnego mianownika dla piłki nożnej i futsalu w szczególności na etapie szkolenia dziecięcego.

Co na temat piłkarskiego dorastania mówi Narodowy Model Gry?

• Podstawowe zasady gry w atakowaniu w piłce dziecięco-młodzieżowej:
  - Wyprowadzenie piłki krótkimi podaniami od własnej bramki- podstawy gry kombinacyjnej
  - Zachęcanie bramkarza do włączania się w rozgrywanie piłki (także poza polem karnym)
  - Utrzymanie piłki, jako główny środek nauczający gry (ograniczanie długich podań)
  - Wykorzystanie całej szerokości boiska do atakowania
  - Gra na wielu pozycjach – wstępne wyszukiwanie ulubionej pozycji dla zawodników
  - Odpowiednie zachowanie się po stracie piłki
  - Bardzo szybkie próby atakowania - jeśli to możliwe, zawodnicy podejmują odważnie gry 1x1. Nie należy im tego zabraniać, a zachęcać do podejmowania ryzyka i własnych decyzji
• Podstawowe zasady gry w bronieniu w piłce dziecięco-młodzieżowej:
  - Cały zespół bierze udział w grze obronnej
  - Pierwszy wariant obrony zespołowej to wysoki pressing, czyli próby odebrania piłki bezpośrednie po jej stracie oraz podczas stałych fragmentów gry - wymusza to grę 1x1 w obronie
  - Drugi wariant obrony zespołowej to średni pressing, czyli ustawienie całego zespołu na połowie boiska i próby odbioru piłki - wstępne nauczanie kompaktowej gry obronnej całego zespołu
  - Zachęcanie bramkarza (mającego najlepsze pole widzenia) do kierowania grą swojego zespołu
  - Odpowiednie zachowanie się po odbiorze piłki

Te zasady są detalicznie reprezentowane w futsalu.

Jeśli tak, to dlaczego w okresie jesienno-zimowym rezygnować z gry, która nam szkoli podopiecznych kompleksowo? Niuanse przepisów jak faule akumulowane, czas czterech sekund na wznowienie gry, karne przedłużone, czas zatrzymywany, umiejętność gry z wycofanym bramkarzem powodują, iż żadna inna „mała gra” nie niesie tak wielu szkoleniowych bogactw.

Prezes PZPN Zbigniew Boniek w jednym z wywiadów w Przeglądzie Sportowym powiedział:

Trudno się gra, gdy mamy tak mało piłkarzy potrafiących tworzyć coś w pomocy. To jest nasz problem. Świetnie umiemy się bronić, bardzo dobrze wychodzimy do szybkiego ataku. Ale jest jeszcze w piłce ta faza najważniejsza: opiekowanie się piłką. Przytrzymać, zwolnić, przyspieszyć, trochę rywalem pobujać, kazać mu się zmęczyć... Mnie tylko zastanawia, dlaczego my mamy taki problem ze znalezieniem piłkarzy do podobnej gry. Jest ich u nas bardzo mało. Musi być jakiś problem do rozwiązania w szkoleniu, bo przecież inaczej się tego wytłumaczyć nie da. To jest przecież najbardziej naturalna część gry w piłkę: idę – daję – idę – daję. Ty do mnie, ja do ciebie. My też to oczywiście gramy. Ale wtedy pomocnicy podają nie do siebie, tylko do środkowych obrońców. Oni do bramkarza, on do obrońców, a jak już brakuje miejsca i pomysłu, to jest potem długa piłka. Między pomocnikami, w tłoku, już się nie udaje

Jestem daleki od formułowania tezy, że futsal może zbawić polską piłkę nożną. Futsal nie będzie panaceum na wszystkie problemy, ale może znacznie się przyczynić do wprowadzenia i rozumienia ataku pozycyjnego. Świadomość „gry piłką i w piłkę” w dzisiejszych czasach wkracza na zupełnie inny poziom. Od najmłodszych lat rośnie młody zawodnik w grze, której DNA zawiera się w presji czasu, przestrzeni i rywala.

Narodowy Model Gry prezentuje priorytetowe cechy dla każdej boiskowej pozycji. Z jedenastu elementów klasyfikacji przy pozycji na boisku, cztery z nich MUSZĄ być na poziomie bardzo wysokim i znakomitym – kompleksowo rozwija je futsal:

Moje rozmowy z trenerami pracującymi w piłkarskiej Ekstraklasie, I ligi i nie tylko dają wyraźny sygnał, że oczekiwania wobec zawodnika są na poziomie perfekcyjnym w zakresie techniczno-taktyczne, rozumieniu zasad gry w atakowaniu i bronieniu, szybkości lokomocyjnej oraz decyzji i jakości trafnych boiskowych wyborów. Nie sposób w tym miejscu nie zatrzymać się przy dwóch fazach gry, na które dzisiaj zwraca uwagę „trenerski świat” – fazy przejściowe – transfer negatywny i pozytywny, czyli odbiór i strata. Jeżeli taki proces zachodzi około 300 razy w ciągu 90 minut, to szukamy zawodnika, którego reakcja po stracie i odbiorze piłki jest natychmiastowa. Jest to istotna cecha, która stanowi wielką różnicę na poziomie zawodowym. Futsal biorąc pod uwagę przestrzeń zmusza nas naturalnie do pracy fazami przejściowymi. Jest to wielka zaleta, która wynika z gry.

W tym miejscu pragnę podzielić się głosem piłkarskich trenerów kadr narodowych:

Jako dodatek wspomnę tylko pracę i dialog naszych zachodnich sąsiadów. Niemiecka federacja przeprowadziła badania mając na uwadze ewoluowanie futbolu i czy futsal pomaga w kształtowaniu nowoczesnych piłkarzy?

"Futsal, jako trampolina do futbolu"- Dr. Ulrich Frick oraz Christopher Heim z Instytutu Sportu Uniwersytetu we Frankfurcie nad Menem. Badania trwały dwa lata, a przebadano 410 dzieci i młodzieży.
Sformułowano dwie tezy:

1. Futsal ma pozytywny wpływ na rozwój umiejętności piłkarskich.
2. Futsal to idealny wariant piłki nożnej w hali.

Argumenty:

• Umiejętności techniczne są silnie wspierane
• Szybkość działania jest zwiększona
• Motywacja zawodników wzrasta w chwilach sukcesów
• Gracze muszą przejąć większą odpowiedzialność w grze
• Mniejsze ryzyko urazu zwiększa atrakcyjność
• Jest alternatywą dla tradycyjnego treningu piłkarskiego

NIEMIECKA TEZA: Futsal nie ma konkurować z piłką nożną, a być jej uzupełnieniem i wsparciem.

By móc mówić w podobnym tonie i opierać się na konkretach stawiajmy zadania, tezy, wyzwania na dwóch płaszczyznach. Futsal, jako narzędzie trenera piłki nożnej oraz Futsal, jako dyscyplina sportu.

Biorąc pod uwagę futsal, jako osobną dyscyplinę sportu musimy podjąć konkretne działania.  Federacje, w których futsal był zjawiskiem dzisiaj otwierają nowy rozdział i konsekwentnie budują „halówkę” na szeroką skalę w pełni profesjonalnie. Francja, Niemcy, Anglia, to kraje, które do tej pory próżno było szukać na futsalowej mapie w wymiarze europejskim czy światowym. Oni już robią swoje, obrali kierunek, zmodyfikowali działanie i przekaz. Biorąc pod uwagę tematy, które u nas już są w działaniu proponuje wziąć kolejne pod rozwagę. I tak:

• Wprowadzenie do rozgrywek związkowych turnieju o Mistrzostwo Polski kategorii U10 oraz U12
• Akademicka Liga Futsalowa pod patronatem PZPN-u
• Regionalne Ligi Futsalowe od U8 po U16 zarządzane przez Wojewódzki i Okręgowe Związki
• Kadry Wojewódzkie U18 z turniejem eliminacyjnym w grudniu (makroregion) i finałowym w styczniu – bezpośrednie zaplecze Kadry Polski U19.
• Powołanie działu w PZPN zajmującego się merytoryką futsalu, rozwojem dyscypliny w zakresie nowinek szkoleniowych
• Wprowadzenie i realizacja programu „Futsal Makes Football” – opracowanie dla klubów, akademii, szkółek piłki nożnej konspektów 30 jednostek treningowych do zastosowania na hali w okresie zimowym, weryfikacja merytoryczna itp.
• Unifikacja i zalecenia w kontekście gier halowych dla całej Polski (rozmiar bramki, piłki, liczba zawodników, przepisy itp.) np.: tak jak w Niemczech
• Nakaz gry piłką futsalową wszelkich imprez halowych pod auspicjami związków piłki nożnej
• Wprowadzenie pojedynczych treningów futsalowych do Zimowej Akademii Młodych Orłów
• Napisanie i wypuszczenie suplementu do Narodowego Modelu Gry – Futsal ABC
  1. Wstęp
  2. Futsal i piłka nożna – wspólny mianownik
  3. Specyfikacja gry w futsal
  4. Specyfikacja treningu futsalowego
  5. Piramida szkoleniowa z zastosowaniem futsalu w makrocyklu rocznym
  6. Plan pracy trenera piłki nożnej na hali sportowej
  7. Gra najlepszym nauczycielem – organizacja turniejów futsalowych - przewodnik
  8. Przepisy gry w futsal
  9. Zakończenie
• Wprowadzenie w ramach corocznych szkoleń w szesnastu województwach „Grassroots” panelu teoretycznego i praktycznego z zakresu tematyki futsalu
• „Futsal Camp” – campy dla zawodników z Futsal Ekstraklasy, I i II ligi do wieku młodzieżowca pod patronatem PZPN-u
• Powołanie, monitoring oraz indywidualna opieka nad grupą TOP Talent w zakresie powołań do Kadry Polski w szczególności U19
• program dla nauczycieli wychowania fizycznego do wykorzystania w szkołach, (sprawdzona koncepcja wewnętrznych szkoleń, mulitimedialnego i papierowego manuala, pokazowego treningu i warsztatów)
• „Futsal Education Programme”, czyli program szkoleniowy, rozwoju, promocji dla klubów futsalowych biorących udział w rozgrywkach ogólnopolskich
• „Futsal – przybij pięć” – turnieje futsalowe w obrębie szkół podstawowych w ramach rozgrywek Szkolnego Związku Sportowego
Wykorzystanie futsalu w ramach samorządowych programu „Lato oraz Ferie w Mieście” - budowa gotowych programów szkoleniowych
• Szkolenia w ramach „PZPN Futsal Conference” – raz w roku – certyfikowana dwudniowa konferencja

Powyższe punkty stanowią przyczynek do dyskusji. Przychodzi czas na pracę systemową.

Jakub Drwal – dyrektor sportowy Futsal Młodej Ekstraklasy
UEFA A, UEFA Futsal B, dyplomowany analityk piłkarski WSZiC we Wrocławiu, skaut piłkarski IPSO